Nederlandse excuses aan Indonesië. Welgemeend of een tactische zet?

Op 12 september stond er wat interessants in de krant. Het stond niet op de voorpagina, maar de titel trok mijn aandacht, “Nederland biedt excuses aan voor executies Indonesië”. Via social media werd het nieuws verder verspreid, veelal onder de Molukse gemeenschap. Waar ging het over? Hieronder een korte samenvatting.

De Nederlandse ambassadeur in Indonesië, Tjeerd de Zwaan, heeft namens Nederland haar excuses aangeboden aan Indonesië voor de standrechtelijke executies tijdens de koloniale oorlog in het voormalige Nederland-Indië. “Namens de Nederlandse regering bied ik excuses aan voor deze excessen”, aldus de ambassadeur donderdagochtend in het Erasmushuis te Jakarta.

executiesHoewel er foto’s zijn opgedoken, waar daarop massagraven op te zien waren, is er nog veel onduidelijk over wat er daadwerkelijk allemaal is gebeurd. Er wordt aangenomen dat de “Zuid Celebes affaire” tussen december 1946 en eind februari 1947, het ergste “exces” is geweest. Duizenden mensen werden in het huidige Zuid Sulawesi geëxecuteerd, omdat zij zich schuldig zouden hebben gemaakt aan terroristische activiteiten. Dat gebeurde zonder proces en vaak zelfs zonder ondervraging. Onder de slachtoffers bevonden zich ook veel vrouwen en kinderen. Het Depot Speciale Troepen onder commando van kapitein Raymond Westerling stond bekend om die werkwijze. Die commando’s waren door Nederland naar Zuid-Celebes gestuurd om de veiligheid te herstellen. In het gebied heerste anarchie. Indonesische opstandelingen en bendes waren in de maanden voor het ingrijpen verantwoordelijk voor honderden moorden op Nederlanders en andere tegenstanders.

‘Zuiveringsacties’
De ‘zuiveringsacties’ verliepen vaak op dezelfde manier, ook wel de methode-Westerling genoemd. Militairen dreven de bevolking van kampongs eerst samen. De mannen werden daarbij van de vrouwen en kinderen gescheiden.Een Nederlandse veteraan die zijn verhaal enkele jaren geleden deed tegenover het tv-programma Andere Tijden vertelde daarover dat kapitein Westerling tijdens zo’n actie plaatsnam achter een klaptafeltje, met twee pistolen voor zich. Hij las daarbij de namen van de vermeende ‘terroristen’ op van een lijst van de inlichtingendiensten.
„Toen iemand uit de groep naar voren kwam, pakte hij één van zijn pistolen en schoot die man dood. Er werd niets gevraagd, alleen naar je naam. Als je op de lijst stond, werd je doodgeschoten”, aldus de veteraan.

Galoeng-Galoeng
Een groot bloedbad vond plaats op 1 februari 1947 in de kampong Galoeng-Galoeng. Tijdens executies daar kwam het bericht dat in een naburige kampong drie militairen waren gedood. De mannen uit die kampong werden verzameld waarna militairen in het wilde weg op hen schoten. Dat had volgens de rapporten tussen de 350 en 400 slachtoffers tot gevolg.Volgens schattingen van Nederlandse kant zijn in Zuid-Celebes zo’n 3000 mensen geëxecuteerd. Maar historici denken dat het niet onwaarschijnlijk is dat het aantal fors hoger is. Sommige Indonesische ramingen houden het zelfs op een veelvoud. Het precieze aantal slachtoffers is moeilijk nog vast te stellen omdat van veel geëxecuteerden zelfs de namen niet zijn vastgelegd.

Volgens De Zwaan heeft de Nederlandse regering een „bijzondere verantwoordelijkheid” voor de weduwen van slachtoffers van de executies. Nederlandse militairen maakten zich daar volgens de ambassadeur onder meer schuldig aan in het toenmalige Zuid-Celebes en het dorp Rawahgedeh op Java. In het publiek zaten familieleden van verschillende weduwen uit Zuid-Sulawesi, die onlangs een schikking troffen met de Nederlandse staat. De ambassadeur beloofde volgende week naar de provincie te reizen om de vrouwen persoonlijk excuses aan te bieden. De Zwaan: „Wat ik tegen u zeg, zal ik binnenkort ook delen met de vrouwen in Zuid-Sulawesi.”

 

De Nederlandse ambassadeur in Indonesië, Tjeerd de Zwaan, bij de herdenkingsmonument van de executies, in Jakarta.

De Nederlandse ambassadeur in Indonesië, Tjeerd de Zwaan, bij de herdenkingsmonument van de executies, in Jakarta.

Toespraak
Hieronder volgt de integrale tekst van zijn toespraak, die in Jakarta in het Engels werd uitgesproken. De excuses zelf werden ook in het Indonesisch uitgesproken.

‘Namens de Nederlandse regering heet ik u welkom en dank ik u hartelijk voor uw aanwezigheid vandaag. In het bijzonder heet ik onze gasten uit Zuid-Sulawesi welkom, voor wie de komst naar deze plek in meerdere opzichten waarschijnlijk een grote opgave is geweest. Ik begroet ook nadrukkelijk hen die hiertoe niet in staat bleken, maar in gedachten wel degelijk bij deze bijeenkomst aanwezig zijn. Wat ik vandaag tegen u zeg, zal ik binnenkort ook delen met de vrouwen in Zuid-Sulawesi die niet in staat zijn helemaal naar Jakarta af te reizen.
Als vertegenwoordiger van het Koninkrijk der Nederlanden richt ik mij allereerst tot hen. Zij hebben ondervonden op welke wijze de relatie tussen Nederland en Indonesië is ontspoord in de jaren volgend op het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid. Door het geweld waarmee dit gepaard ging, zijn aan beide zijden veel onschuldige slachtoffers gevallen en is leed veroorzaakt dat ook nu nog dagelijks wordt gevoeld door mensen in Indonesië én in Nederland.
De Nederlandse regering is zich er van bewust dat zij een bijzondere verantwoordelijkheid heeft voor Indonesische weduwen van slachtoffers van standrechtelijke executies zoals begaan door Nederlandse militairen in het toenmalige Zuid-Celebes en Rawahgedeh. Namens de Nederlandse regering bied ik excuses aan voor deze excessen. Ik richt mij hierbij vandaag in het bijzonder tot de weduwen uit Bulukumba, Pinrang, Polewali Mandar en Parepare.
Weduwen uit het toenmalige Rawagedeh en Zuid-Celebes, wier mannen zijn omgekomen tijdens standrechtelijke executies door Nederlandse militairen hebben zich de afgelopen jaren tot de Nederlandse rechter gewend voor schadevergoeding. Met deze weduwen heeft de Nederlandse regering afspraken gemaakt over genoegdoening.
De Nederlandse regering heeft besloten om voor weduwen, wier mannen zijn omgekomen door met die in Zuid-Celebes en Rawagedeh vergelijkbare standrechtelijke executies, een maatregel te treffen om eventuele toekomstige claims zonder tussenkomst van de rechter op eenzelfde manier te kunnen afwikkelen. De regeling is gepubliceerd in de Staatscourant.
De Nederlandse regering hoopt dat deze excuses kunnen bijdragen aan de afsluiting van een moeilijke periode voor deze groep die zo direct getroffen is door de ontsporing van geweld in de periode 1945-49. De Nederlandse regering wil de blik graag gezamenlijk met Indonesië op de toekomst richten. Indonesië en Nederland, Indonesiërs en Nederlanders hebben elkaar veel te bieden.’

Zegveld
Bij de excuses die Nederland overheerste het Nederlandse belang. Dat zei advocate Liesbeth Zegveld die de tien weduwen van Zuid-Sulawesi bijstaat. ”Maar mijn eerste gevoel is toch dat ik blij ben met het feit dat er nu een brede regeling is.”
”Er is nu brede erkenning dat het niet incidenteel fout is gegaan”, aldus Zegveld donderdagochtend. ”Deze weduwen zijn niet een uitzondering, er was een patroon van standrechtelijke executies. Het was militair-politiek beleid om op deze manier orde op zaken te stellen”, aldus Zegveld die momenteel ook nabestaanden van de Molukse treinkapers bijstaat over de beëindiging van de treinkaping bij De Punt in 1977. Dit naar aanleiding van het onderzoeksrapport van journalist Jan Beckers, waarin werd aangetoond dat de Molukse treinkapers destijds waren geëxecuteerd.

Economische belangen
De vraag is: “Heeft Nederlandse regering daadwerkelijk spijt van haar daden en zijn de excuses welgemeend of vanuit economisch oogpunt een tactische zet?” Het is bekend dat minister president Rutte van 20 tot 22 november een handelsmissie gaat leiden naar Indonesië. De reis van Rutte lijkt het begin te worden van het herstel van de verstoorde relatie met Indonesië. Die raakte enkele jaren geleden verstoord, toen de Indonesische president op het laatste moment een staatsbezoek aan ons land afzegde. Molukkers dreigden de politicus hier aan te klagen. Jakarta besloot daarop af te zien van het bezoek, een hoogst ongebruikelijke stap. Daarna werd de relatie verder verstoord door het annuleren van een deal om Nederlandse tanks aan Indonesië te verkopen. De PvdA wilde de het minderheidskabinet van VVD en CDA niet steunen om een wapenexportvergunning te verlenen. De sociaaldemocraten vreesden voor de mensenrechten in Indonesië. Jakarta ging daarop met Duitsland in zee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s