Laat maar zien. Afbeeldingen van slavernij op de Gouden Koets

Het Gouden Koetspaneel ‘Hulde aan de koloniën’ herinnert ons aan gruwelen uit het verleden. Dan maar kaltstellen in een museum? Nee, laat maar zien. De Gouden Koets als mini Nationaal Historisch Museum.

Mariko Peters en Harry van Bommel willen een Gouden Koets zonder het paneel ‘Hulde aan de koloniën’. Zij vinden dat de allegorische voorstelling een klap in het gezicht is van huidige nazaten van slachtoffers van koloniale overheersing en slavernij. Omdat de afbeelding schuurt met onze moderne opvattingen over menswaardigheid, mag ze alleen nog maar in het museum te zien zijn.

Maar ook het interieur van de koets is tot stand gekomen op een manier die ons nu tegenstaat. De koets schijnt namelijk te zijn versierd met borduursels die gemaakt zijn door weesmeisjes. Die arme kinderen hebben daar natuurlijk geen cent voor ontvangen. In ruil voor hun arbeid hadden ze een dak boven het hoofd en een schamel bordje eten. Eigenlijk een vorm van slavernij, als je er met de ogen van nu naar kijkt. Hup, het interieur van de koets dus ook naar het Rijksmuseum? En Beatrix in een kale koets op houten bankjes naar de Ridderzaal?

image

Toen de koets in 1898 werd afgeleverd, was Nederland nog in de ban van het glorieuze verleden van de Gouden Eeuw. De dekolonisatie was nog ver weg. Dus toen Wilhelmina in 1901 voor het eerst in de koets stapte, stond ze inderdaad aan het roer van een rijk. De panelen die Van der Waay schilderde, passen precies bij de mentaliteit van toen.

Het mooie aan geschiedenis is dat het denken over een bepaalde periode vooral veel zegt over de periode waarin dat denken vorm kreeg. In de snel veranderende samenleving van het einde van de 19e eeuw leefde kennelijk de behoefte de goede oude tijd van de Gouden Eeuw weer op te poetsen en te appelleren aan de trots op het grote koninkrijk.

Nu denken we daar anders over. De heisa over het paneel ‘Hulde aan de koloniën’ is daar een uitvloeisel van. Maar als een afbeelding ons herinnert aan gruwelen uit het verleden, zoals Mariko Peters en Harry van Bommel stellen, moet je die afbeelding dan kaltstellen in een museum?

Ik zou zeggen: laat juist maar zien. En laten we eerlijk zijn, die Gouden Koets ziet eruit als een uit de hand gelopen ontwerp van Geer & Goor, en dat weet Beatrix best. Maar het gebruik ervan is een geinige traditie, waar volksstammen uit de provincie voor naar Den Haag komen. Zou het niet veel wenselijker zijn als al die kijkers anders leren kijken naar het tafereel? Als de Gouden Koets uitgroeit tot een symbool van onze koloniale geschiedenis?

Dan moet kennis over dat verleden wel meer verspreid worden. Want wie had tot voor kort gehoord van Rawagede en het bloedbad dat Nederlandse militairen daar aanrichtten in 1947? En wie hoort ooit iets over slavernij in de VOC-gebieden, terwijl tussen 1700 en 1780 zo’n 25 tot 30 procent van de bevolking van Batavia uit slaven bestond?

De Gouden Koets als mini Nationaal Historisch Museum, voor wie wil kijken en durft te denken. Een manier om eindelijk eens in het reine te komen met de minder mooie kanten van ons verleden. Wat daarbij, naast kennis, óók helpt, is een regering die excuses aanbiedt. Vooral als het gaat om oorlogsmisdaden waarover mensen nog kunnen vertellen, is dat gewoon een kwestie van fatsoen.

Vandaag rijdt de Gouden Koets weer door Den Haag. Laten we allemaal kijken – ter plekke of voor de buis – maar met andere ogen. En laten we horen of Beatrix in de Troonrede hoopvolle dingen zegt over de aanpak van mensenhandel, de slavernij van onze tijd, vlak bij huis.

Geschreven door: Monique Oostdam in 2011. Zij is tekstschrijver en historica.

Een gedachte over “Laat maar zien. Afbeeldingen van slavernij op de Gouden Koets

  1. Mijn idee: stallen in een museum en een deel van de recette doneren aan een goed doel, zoals een mensenrechtenorganisatie.

    Mensen zijn niet geïnteresseerd in het verhaal achter de koets, ze willen vooral foto’s maken voor op Facebook. Slavernij en kinderarbeid, idem dito.

    Er moet eerst een vliegtuig neerstorten om mensen ergens bij stil te laten staan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s